Filippo Bovo: Walka Pathet Lao

Na Zachodzie prawie nigdy nie mówi się o socjalistycznym Laosie. Jednak w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych uważnie obserwowano antykolonialną i antyimperialistyczną walkę jego ludu i partii rewolucyjnej – Pathet Lao. Powstała ona między 13 a 15 sierpnia 1950 r. na Kongresie Delegatów Ludowych zwołanym przez księcia Souphanouvonga. Jako główne punkty programowe przyjęła: uzyskanie suwerenności i niepodległości kraju, równość wszystkich grup etnicznych i kroczenie u boku ludów Wietnamu i Kambodży – które wraz z Laosem stanowiły części Unii Francuskiej – w walce o wyzwolenie Indochin.

Rok wcześniej miała miejsce rewolucja podobna do tej, która wydarzyła się w 1945 r. w sąsiednim Wietnamie; jego walka stanowiła dla Laosu przykład i inspirację. Dzięki wysiłkom patriotycznego ruchu Lao Issara ustanowiono w kraju republikę, która rok później padła pod ciosami francuskich kolonialistów. W wyniku tego nastąpiła restauracja monarchii pod protektoratem Francji, lecz jak się okazało, była ona jedynie tymczasowa.

Po upadku republiki postępowy książę Souphanouvong przeniósł się do Hanoi na północy Wietnamu, gdzie kontynuował walkę z Francuzami po stronie Viet Minh. Tam stworzył Front Wolnego Laosu powstały na bazie Lao Issara, który zjednoczył laotańskich rewolucjonistów różnych nurtów i przekonań społecznych. Kluczowe było wsparcie okazane przez Wietnamczyków.

Liczba żołnierzy i obserwatorów wietnamskich w Laosie wzrosła od 500 pod koniec 1946 r. do 17 tysięcy w 1953 r. Komunistyczna Partia Indochin podzieliła się na trzy gałęzie – wietnamską, laotańską i kambodżańską, by lepiej odpowiadać na zróżnicowane warunki walki narodowowyzwoleńczej w każdym z krajów. Z nich wszystkich partia w Laosie była zdecydowanie najmniejsza. W dawnej Partii Indochin jedynie 31 z 2091 członków było Laotańczykami. Dlatego nikt nie sprzeciwiał się połączeniu sił z Pathet Lao, które nastąpiło ostatecznie w marcu 1955 r., gdy utworzono Partię Ludową.

W latach 1951-52 zarówno Pathet Lao wspierani przez Wietnam Północny, jak i Królestwo Laosu wspomagane przez Francję rozwijały swoje armie. W kwietniu 1953 r. 40 tysięcy żołnierzy Viet Minh pod wodzą Vo Nguyen Giapa wspieranych przez 2000 bojowników Pathet Lao na czele z Souphanouvongiem najechało kraj w celu opanowania Luang Prabang i Równiny Dzbanów. Zostali jednak odparci przez 10 tysięcy żołnierzy armii królewskiej i 3 tysiące Francuzów. Rewolucjoniści wycofali się do północno-wschodnich prowincji, zajmując Xam Neua. Tak rozpoczęła się wojna domowa w Laosie, która miała trwać aż do 1975 r. 19 kwietnia 1953 r. Souphanouvong stanął na czele rządu Pathet Lao w prowincji Houaphan.

Wobec nieustannego zagrożenia zajęciem przez Pathet Lao i Wietnamczyków Luang Prabang, stolicy państwa, amerykańscy dyplomaci poinformowali dwór królewski o swym zaniepokojeniu. Francuzi, osłabieni konfliktem indochińskim, przyznali Laosowi formalną niepodległość, której towarzyszyło zawarcie traktatu o przyjaźni i współpracy francusko-laotańskiej 22 października 1953 r.

W roku 1954 siły północnowietnamskie zostały odparte na północ od Luang Prabang i Thekhek. Atak rewolucjonistów był jednak dywersją odwracającą uwagę armii francuskiej od prawdziwego celu – natarcia na pozycje Francuzów na północnym wschodzie Wietnamu. To wtedy, między marcem a majem 1954 r., stoczono bitwę o Dien Bien Phu i złamano francuską dominację kolonialną w Indochinach.

W konferencji genewskiej w 1954 r. uczestniczyli także delegaci Pathet Lao z uwagi na ich udział w zwycięstwie Północnego Wietnamu. Utrzymano niepodległość Laosu, ale wciąż miał obowiązywać narzucony przez Francję traktat. Chociaż przedstawiciele Viet Minh bronili racji swych towarzyszy z Pathet Lao, Francuzi pozostali nieugięci.

Po konferencji genewskiej rolę Francuzów w zwalczaniu indochińskich rewolucjonistów przejęli Amerykanie. Rozpoczęli finansowanie i dozbrajanie sił królewskich rozpoczynając „tajną wojnę”. Ponieważ porozumienia genewskie gwarantowały neutralność Laosu, Amerykanie byli zmuszeni do działania w tajemnicy. Już na początku 1955 r. 80% środków Laosu na walkę z Pathet Lao i Wietnamem Północnym pochodziło od USA. Nie powiodły się też próby narodowego pojednania między rządem a Pathet Lao, którzy bojkotowali wybory.

Sytuacja wydawała się poprawiać rok później, kiedy do rządu wszedł Souvanna Phouma, przyrodni brat Souphanouvonga i przywódcy ugrupowań wspierających jedność narodową. Rewolucjoniści zgodzili się na zawieszenie broni; uznano legalność ich władzy na pozostających pod ich kontrolą terenach. Jednocześnie duże grupy komunistów laotańskich udały się na szkolenia do Wietnamu Północnego. Aby nie angażować się bezpośrednio, Waszyngton za pomocą swego wywiadu zorganizował z ludu Hmong siedmiotysięczną partyzantkę antykomunistyczną dowodzoną przez generała Vang Pao, którego siły rozlokowane w pobliżu Równiny Dzbanów przez lata stanowiły cierń w boku Pathet Lao.

W roku 1957, na mocy porozumienia z Vientiane, Pathet Lao przekazali Królestwu Laosu kontrolę nad zajmowanym przez siebie terenem w zamian za teki ministerialne dla dwóch komunistów w nowym rządzie Souvanny Phoumy. Jednym z nowych ministrów był Souphanouvong. Przeprowadzone rok później wybory pokazały wzrost poparcia dla Pathet Lao, co zaniepokoiło Stany Zjednoczone. Zawieszono amerykańską pomoc dla Laosu, a Souvanna Phouma został zmuszony do rezygnacji. Zastąpił go rząd konserwatystów, który odmówił ustanowienia stosunków dyplomatycznych z ZSRR, Chinami i Wietnamem Północnym oraz rozpoczął politykę zwalczania Pathet Lao. Wobec takich warunków wznowienie wojny było kwestią czasu.

W 1960 r. Laos odzyskał neutralność, a Souvanna Phouma znów stanął na czele rządu. Jednak okupacja Vientiane przez byłego ministra obrony, proamerykańskiego Phumi Novasana, zmusiła go do ucieczki do Kambodży. Konflikt pogłębiał się, także przez wciągnięcie Laosu w wojnę wietnamską. Wietnam Północny rozpoczął tworzenia Szlaku Ho Chi Minha, który biegł także przez terytorium Laosu, aby dostarczać zaopatrzenie dla partyzantów walczących w Wietnamie Południowym. Doprowadziło to Amerykanów do otwartego działania w Indochinach i największych bombardowań od czasu drugiej wojny światowej.

Wobec tej agresji siły Pathet Lao schroniły się w jaskiniach Vieng Xay w prowincji Houaphan. 23 tysiące bojowników zeszło do 486 naturalnych schronów. Przez następne 9 lat jaskinie były kwaterą główną Pathet Lao. Od tamtej pory konflikt toczył się na dwóch frontach: na Równinie Dzbanów i Szlaku Ho Chi Minha, przy eskalacji bombardowań z powietrza.

Kiedy 30 marca 1972 r. armia Hanoi rozpoczęła w Wietnamie Południowym ofensywę Nguyena Hue, zwaną też ofensywą wschodnią, Amerykanie zintensyfikowali naloty na południu kosztem północy. Pozwolił to komunistom na uzyskanie zdobyczy na północy, jednak nie udało im się całkowicie pokonać sił rządowych. W listopadzie Pathet Lao zawarli kolejne zawieszenie broni z rządem.

W 1973 r., zgodnie z założeniami porozumień paryskich, USA wycofały się z Laosu. Wietnam Północny nie został zmuszony do wycofania się z zajmowanych terenów. Aby ratować się przed kapitulacją, rząd laotański był zmuszony do wysłania na konferencję przedstawicieli Pathet Lao jako swoich delegatów. W zamian za to Souvanna Phouma ogłosił w Paryżu swoje odejście z polityki.

Kiedy w 1975 r. Viet Cong zajął Sajgon a Amerykanie wycofali się z Wietnamu, Pathet Lao uzyskali możliwość obalenia monarchii Sisavang Vatthana i ustanowienia Ludowo-Demokratycznej Republiki Laosu, której pierwszym prezydentem został Souphanouvong. Stanowisko premiera zajął Kaysone Phomvihane, przywódca najbardziej radykalnej frakcji Pathet Lao i założyciel Laotańskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej.

Od tego czasu Laos, blisko związany z Wietnamem, szedł trudną, lecz bohaterską ścieżką ku niepodległości, dekolonizacji i rozwoju, co doprowadziło kraj do rozwinięcia własnego, narodowego modelu socjalizmu, na który warto patrzeć z uwagą i szacunkiem.

Źródło: Stato e Potenza

Tłumaczenie: Redakcja Xportal.pl

CL922_1

2 komentarze

  1. Laos stał się i był przez wiele lat zwykłym wietnamskim wasalem. Stacjonowały tam wietnamskie wojska. Co to więc za niepodległość? Bo państwo antyamerykanskie? Bardzo prymitywne myślenie, podobne do kaczystów Oni też chcą nibyniepodległości, ale tylko od rosji. Wojska USA im nie przeszkadzają.
    Socjaliści stamtąd doprowadzili do tego, że sporo Laotańczyków poszło na emigrację

    • hehe, tak samo jakbyś powiedział, że pomoc syryjczykom przez Iran przeciwko koalicji amerykańsko-szczurowskiej się nie należy bo będzie Syria zależna od Iranu…

Dodaj komentarz